Na terenie powiatu otwockiego wciąż można znaleźć wiele historycznych pereł – od drewnianych willi po zabytkowe dwory i kościoły – które pilnie potrzebują wsparcia i renowacji. Teraz pojawia się ku temu szansa. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ogłosiło nabór do nowej edycji rządowego programu „Ochrona zabytków 2026”, w ramach którego rozdysponowanych zostanie ponad 200 milionów złotych.
Ponad 200 mln na ochronę dziedzictwa
Jak poinformowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN), budżet programu „Ochrona zabytków 2026” wynosi ponad 200 mln zł. Wnioski w module „prace planowane” można składać do 5 listopada br., natomiast w części dotyczącej refundacji – do 31 marca 2026 roku.
Program jest zarządzany przez Departament Ochrony Zabytków MKiDN, a jego celem jest wspieranie działań konserwatorskich, restauratorskich i budowlanych przy obiektach wpisanych do rejestru zabytków. O dofinansowanie mogą ubiegać się m.in. jednostki samorządu terytorialnego, które są właścicielami, posiadaczami lub mają zabytki w trwałym zarządzie.
Co można sfinansować?
Środki z programu można przeznaczyć na konserwację, rewaloryzację oraz udostępnianie zabytków nieruchomych i ruchomych. Jak podkreślono w ogłoszeniu naboru:
„Kluczowe dla programu są zadania prowadzące do zabezpieczenia, zachowania i utrwalenia substancji zabytku, (…) środków nie mogą zaś uzyskać projekty zakładające adaptację, przebudowę obiektów zabytkowych lub ich znaczącą rekonstrukcję”.
W praktyce oznacza to, że program skupia się na zachowaniu oryginalnej tkanki zabytków, a nie ich modernizacji czy zmianie funkcji użytkowej.
Prace planowane i refundacje
Jak informuje MKiDN, w ramach naboru funkcjonują dwa odrębne moduły.
Pierwszy z nich – „Ochrona zabytków nieruchomych i ruchomych 2026 – prace planowane” – obejmuje dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych, które mają zostać przeprowadzone w roku przyznania dotacji.
Wyjątkowy zakres tego modułu dotyczy zabytków uszkodzonych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. W takich przypadkach można ubiegać się również o środki na projekt budowlany, program prac konserwatorskich czy ekspertyzy i badania.
Drugi moduł programu to „Ochrona zabytków nieruchomych i ruchomych 2026 – refundacje”. W jego ramach możliwa jest refundacja prac przeprowadzonych w ciągu trzech ostatnich lat, pod warunkiem, że zostały wykonane zgodnie z decyzją konserwatora zabytków.
Ile można otrzymać?
Wnioskodawcy mogą ubiegać się o dotacje w wysokości od 25 tys. zł do 5 mln zł. Standardowo wsparcie wynosi do 50 proc. nakładów koniecznych, ale w wyjątkowych sytuacjach – np. gdy obiekt ma szczególną wartość historyczną lub artystyczną, wymaga skomplikowanych technologicznie prac lub znajduje się w pilnym stanie zagrożenia – dotacja może sięgnąć nawet 100 proc. kosztów.
Ograniczenia i zasady naboru
Każdy wnioskodawca może złożyć maksymalnie dwa wnioski – niezależnie od tego, czy dotyczą prac planowanych, czy refundacji.
MKiDN podkreśla, że program ma służyć realnemu zabezpieczeniu dziedzictwa narodowego, a nie komercyjnym przebudowom. To dobra wiadomość również dla samorządów i właścicieli zabytków w powiecie otwockim, gdzie wiele obiektów – od willi z przełomu XIX i XX wieku po zabytkowe kapliczki – wciąż czeka na swoje drugie życie.
Szansa dla lokalnych zabytków
Dzięki nowej edycji programu otwiera się szansa na uratowanie części unikalnych obiektów z terenu powiatu otwockiego. Drewniane świdermajery, dawne pensjonaty, zabytkowe kościoły i cmentarne kaplice – to tylko część miejsc, które mogą skorzystać z rządowego wsparcia.
Warto, aby lokalne samorządy i parafie wykorzystały tę możliwość i złożyły wnioski w terminie. Każdy odrestaurowany zabytek to nie tylko ocalenie fragmentu historii, lecz także impuls dla lokalnej turystyki i tożsamości regionu.
