Marzec i kwiecień to apogeum kampanii 1,5 proc. Organizacje pożytku publicznego z całej Polski starają się nas przekonać, że to właśnie im warto przekazać część podatku dochodowego. Wśród nich jest 11 podmiotów z Otwocka. Jak rozliczają się z pieniędzy, które już dostały od podatników?
Wykaz organizacji pożytku publicznego uprawnionych do ubiegania się o środki z 1,5 proc. podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2024 można znaleźć na stronie Narodowego Instytutu Wolności. Są w nim ujęte organizacje, które – jak podaje NIW – „w terminie spełniły obowiązek sprawozdawczy i w stosunku do których nie została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego informacja o otwarciu likwidacji lub ogłoszenia upadłości.”
Hospicja najbardziej transparentne
Wspomniany obowiązek sprawozdawczy dotyczy zamieszczania zatwierdzonych przez organy statutowe organizacji sprawozdań w prowadzonej przez NIW bazie. To jednak nie wszystko – OPP powinny też udostępniać sprawozdania na swoich stronach internetowych, co wynika z Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Niestety, w praktyce nie zawsze działa to tak, jak przewidział ustawodawca. Tylko część organizacji publikuje sprawozdania na swoich stronach. Aby dotrzeć do sprawozdań pozostałych, trzeba ich szukać w bazie NIW.
Wzorowo z obowiązków sprawozdawczych wywiązuje się Otwockie Towarzystwo Opieki Paliatywnej – na jego stronie dostępny jest komplet sprawozdań z ostatnich lat. Jak wynika z ostatniego z nich, w 2023 r. organizacja pozyskała dzięki odpisom z 1,5 proc. blisko 158 tys. zł. Środki te zostały przeznaczone na sprzęt i artykuły medyczne, transport i badania pacjentów hospicjum domowego „Empatia”, naprawy i przeglądy samochodów oraz paliwo do nich i ubezpieczenia.
Równie poważnie do ustawowych zobowiązań i do swoich darczyńców podchodzi Fundacja Domowe Hospicjum Dziecięce Promyczek. Jak można się dowiedzieć z przedstawionego na jej stronie sprawozdania, wpływy organizacji z 1,5 proc. wyniosły w 2023 r. ponad 1,3 mln zł i zostały przeznaczone na finansowanie działalności hospicjum Promyczek oraz na pomoc społeczną.
Sprawozdania publikuje również Fundacja Boże Atelier – w Otwocku mniej znana, bo chociaż jest zarejestrowana w naszym mieście, to skupia się na pomocy dzieciom z Wybrzeża Kości Słoniowej, Tanzanii i Kenii, we współpracy z siostrami orionistkami, które prowadzą misje w tych krajach. W 2023 r. fundacja nie odnotowała wpływów z tytułu 1,5proc.
W bazie tak, na stronie niekoniecznie
Pozostałe otwockie organizacje posiadające status OPP do publikacji dokumentów sprawozdawczych podchodzą mniej rygorystycznie. Na stronach niektórych z nich brakuje aktualnych sprawozdań, inne zamieściły tylko część, a są i takie, które nie publikują ich wcale, lub nawet nie mają strony internetowej.
Na 2022 r. kończą się sprawozdania udostępnione przez Fundację Wymarzona Odporność (pomaga dzieciom z wrodzonymi niedoborami odporności oraz ich rodzinom), a na 2021 r. te zamieszczane na stronie Stowarzyszenia Profilaktyki i Terapii Boja, wspierającego m.in. dzieci i młodzież z rodzin dysfunkcyjnych i zagrożonych uzależnieniami. Zarejestrowana w Otwocku, ale działająca głównie na warszawskiej Pradze Fundacja Animacja udostępnia na swojej stronie jedynie sprawozdanie za 2020 r., a na stronie Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną Koła w Otwocku nie znalazłem żadnego sprawozdania, choć to spora organizacja, zatrudniająca 40 osób (stan na 2023 r.), prowadząca dom pomocy społecznej i warsztaty terapii zajęciowej. Podobnie było w przypadku Fundacji Otwocka Jedynka, finansującej stypendia dla uzdolnionych uczniów – na jej stronie również brak sprawozdań*.
Przejrzystość się opłaca
Choć wydaje się, że współcześnie prowadzenie jakiejkolwiek działalności wiąże się z posiadaniem strony internetowej, okazuje się, że niektóre organizacje radzą sobie bez takich „ekstrawagancji” jak własny serwis www. A skoro nie mają stron, to i nie publikują na nich sprawozdań. Tak jest w przypadku Fundacji na Rzecz Przeciwdziałania Marginalizacji Społecznej Pro Homini i Otwockiego Stowarzyszenia Trzeźwościowego „Klub Abstynenta Panaceum”, które prowadzą tylko profile na Facebooku. Nawet takiej formy przedstawiania swojej działalności nie potrzebuje najwyraźniej Stowarzyszenie Wspólnota Samorządowa Powiatu Otwockiego – szukając jej sprawozdania nie znalazłem ani jej strony, ani nawet facebookowego profilu.
Analiza sprawozdań, do których można dotrzeć dzięki wyszukiwarce NIW, pozwala postawić tezę, że przejrzystość w prezentowaniu dokumentacji jednak popłaca. Organizacje publikujące nie tylko apele o wsparcie, ale również rozliczenia wpływów z poprzednich lat są chętniej wybierane przez podatników przekazujących 1,5% podatku niż te, których sprawozdań trzeba specjalnie szukać. Wspólnota Samorządowa zebrała z 1,5 proc. za 2023 r. zaledwie 387,70 zł, Fundacja Pro Homini niecałe 2,5 tys. zł, a Klub Abstynenta Panaceum uzbierał z odpisów podatkowych niewiele ponad 2,1 tys. zł. Wyjątkiem od tej reguły jest wspomniana Fundacja Boże Atelier, która jednak z opisanych powyżej powodów może być słabo rozpoznawalna na poziomie lokalnym.
Być może przykłady najbardziej transparentnych otwockich organizacji zachęcą pozostałe do podniesienia standardów. W rywalizacji o pieniądze podatników konkurencja jest bowiem coraz większa, a przejrzystość w każdej działalności publicznej na pewno sprzyja budowaniu zaufania.
Przemysław Bogusz
*Stan wg stron internetowych organizacji na 19 marca 2025 r.
