W Karczewie dokonano aktu, który ma znaczenie znacznie wykraczające poza lokalną historię. Na skrzyżowaniu ulic Wiślanej i Chłopickiego odsłonięto pomnik upamiętniający Romów zamordowanych przez niemieckich okupantów podczas II wojny światowej. To nie tylko symbol pamięci o ofiarach, lecz także wyraz przywracania historii, która przez dziesięciolecia pozostawała w cieniu.
2 stycznia 1943 roku w okolicach dzisiejszego Karczewa, w rejonie Przewozu, doszło do brutalnej egzekucji romskich rodzin. Byli to ludzie, którzy od pewnego czasu przebywali w okolicy, zmuszeni przez okupacyjne przepisy do porzucenia wędrownego trybu życia. Zostali otoczeni przez niemieckich żołnierzy, wyciągani z domów i zabijani. Część zginęła na miejscu, pozostali zostali rozstrzelani zbiorowo. Ciała wrzucono do masowego grobu na skarpie wiślanej. Zginęło około 77 osób, w tym kobiety i dzieci. Ta zbrodnia była częścią szerszej eksterminacji Romów w Europie, określanej jako Porajmos, czyli zapomniana zagłada Romów.
Przez wiele lat miejsce tej tragedii nie doczekało się godnego upamiętnienia. Pamięć o ofiarach była obecna głównie w relacjach mieszkańców i przekazach ustnych. Dopiero teraz historia ta została wyraźnie zaznaczona w przestrzeni miasta.
Kulminacyjnym momentem uroczystości było odsłonięcie i poświęcenie pomnika, po którym nastąpiło składanie wieńców i wiązanek przez delegacje. W wydarzeniu uczestniczyli członkowie rodzin pomordowanych Romów, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, korpusu dyplomatycznego oraz instytucji publicznych i organizacji romskich. Obecna była także młodzież z gminnych szkół oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy. Wśród gości znalazł się wiceprezes IPN dr Mateusz Szpytma. Gminę Karczew reprezentowali wspólnie z mieszkańcami wiceprzewodnicząca Rady Miejskiej Karolina Zakrzewska oraz radny Jarosław Wojciechowski.
Pomnik został sfinansowany z budżetu Gminy Karczew oraz środków Instytutu Pamięci Narodowej. Istotny wkład miał śp. Andrzej Laskus, który wykonał pamiątkową tablicę i krzyż. Realizacja była możliwa także dzięki zaangażowaniu Społecznego Komitetu Budowy Pomnika, na którego czele stanęli dr Zbigniew Grzanka i Krzysztof Kasprzak.
Organizatorami uroczystości były Gmina Karczew, Instytut Pamięci Narodowej oraz Centrum Kultury i Sportu w Karczewie. Całe wydarzenie miało charakter nie tylko oficjalny, ale przede wszystkim głęboko symboliczny. Było wyrazem pamięci, szacunku i refleksji nad tragiczną historią, której nie wolno zapomnieć.
Dziś pomnik w Karczewie staje się miejscem szczególnym. Przypomina o niewinnych ofiarach, o tragedii, która rozegrała się tuż obok, i o odpowiedzialności współczesnych za pielęgnowanie pamięci. To znak, że nawet po wielu latach historia może zostać nazwana, upamiętniona i przywrócona zbiorowej świadomości.
fot: UG Karczew
