Współczynnik dzietności gwarantujący zastępowalność pokoleń w Polsce od blisko trzech dekad pozostaje na dramatycznie niskim poziomie – poniżej 1,5. Najnowszy raport Głównego Urzędu Statystycznego nie pozostawia złudzeń: w 2060 roku liczba ludności naszego kraju zmniejszy się aż o 6,6 mln osób, a połowa Polaków będzie miała ponad 50 lat.
Polska w demograficznej pułapce
Na koniec 2024 roku Polska liczyła 37,49 mln mieszkańców, czyli o 147 tys. mniej niż rok wcześniej. Każdego roku rodzi się coraz mniej dzieci – w 2024 r. zarejestrowano 252 tys. urodzeń żywych, niemal o 20 tys. mniej niż rok wcześniej. To aż trzykrotnie mniej niż w okresie wyżu demograficznego lat 80.
Dziś na każde sto kobiet w wieku 15–49 lat przypada zaledwie 110 urodzeń, choć aby zapewnić stabilny rozwój demograficzny, powinno ich być ponad 210–215. Tymczasem w Polsce współczynnik dzietności (TFR) wynosi około 1,2, daleko od wartości 2,1 gwarantującej prostą zastępowalność pokoleń.
Równocześnie 409 tys. zgonów rocznie przewyższa liczbę narodzin, co prowadzi do trwałego spadku populacji. Już teraz mediana wieku Polaków to 43 lata, a w 2060 r. wzrośnie do ponad 50 lat.
Migracje nie odwrócą trendu
Jedyną pozytywną informacją jest utrzymujące się od kilku lat dodatnie saldo migracji zagranicznych – w 2024 r. wyniosło 9,3 tys. osób. To jednak zbyt mało, by zrównoważyć niski przyrost naturalny i rosnącą liczbę zgonów.
Według prognoz, proces starzenia ludności szczególnie dotknie województwa wschodnie i południowe (m.in. opolskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie). Najłagodniej przebiegnie w województwach z dynamicznym rynkiem pracy, jak pomorskie czy mazowieckie.
Otwock i okolice – rośniemy, ale się starzejemy
A jak wygląda sytuacja w powiecie otwockim? Dane GUS pokazują, że mieszkańców jest 126,7 tys. (2024) – o 11% więcej niż dwie dekady temu. To efekt bliskości Warszawy i dodatnich migracji. Tylko w 2023 r. na stałe sprowadziło się tu ponad 500 osób więcej niż się wyprowadziło.
Problem w tym, że podobnie jak w całej Polsce, powiat notuje ujemny przyrost naturalny. W 2023 roku urodziło się 990 dzieci, a zmarło 1 437 osób – oznacza to spadek liczby ludności o 447 osób tylko w wyniku procesów naturalnych.
Choć lokalny współczynnik dzietności (TFR) wynosi 1,43 i jest wyższy niż średnia krajowa, wciąż pozostaje poniżej „bezpiecznego” 1,5. Otwock się rozwija, ale również starzeje – średni wiek mieszkańca to już 42 lata, a co piąty należy do grupy 65+.
Jeśli trend się utrzyma, Polska – w tym także Mazowsze i powiat otwocki – stanie przed poważnymi wyzwaniami:
- kurczenie się rynku pracy,
- rosnące obciążenie systemu emerytalnego i ochrony zdrowia,
- zmiana struktury społecznej, w której liczba seniorów przewyższy liczbę dzieci.
Migracje mogą nieco złagodzić skutki kryzysu, ale nie zastąpią urodzeń. Bez skutecznej polityki prorodzinnej i migracyjnej Polska – również Otwock – za kilkadziesiąt lat będzie zupełnie innym krajem: starszym, mniej licznym i bardziej zależnym od napływu ludności z zewnątrz.
