Z początkiem czerwca 2024 roku w Polsce zaczęły obowiązywać pełne konsekwencje prawne zastrzeżenia numeru PESEL. Jak informuje Ministerstwo Cyfryzacji, do 1 lipca 2025 roku z tej możliwości skorzystało już ponad 6,5 miliona dorosłych obywateli. Choć to znacząca liczba, eksperci podkreślają, że nadal oznacza to mniej niż 20% pełnoletnich Polaków. Co zatem sprawia, że warto zastrzec swój PESEL — i dlaczego jeszcze tak wielu tego nie zrobiło?
Nowe narzędzie ochrony danych osobowych
– Mówimy tu o relatywnie nowym narzędziu ochrony danych osobowych i bezpieczeństwa finansowego obywateli – tłumaczy radca prawny Kinga Kaczorek-Mastej z kancelarii SubiGo. Możliwość zastrzeżenia PESEL-u pojawiła się pod koniec 2023 roku, jednak pełna moc prawna zaczęła obowiązywać od 1 czerwca 2024 roku. Od tamtego czasu liczba zastrzeżeń wzrosła o ponad 3 miliony.
Eksperci zwracają jednak uwagę, że mimo dynamicznego przyrostu, poziom świadomości obywateli w zakresie zagrożeń związanych z kradzieżą tożsamości wciąż pozostawia wiele do życzenia. – Znaczna część społeczeństwa nadal nie ma wystarczającej wiedzy o istocie oraz skutkach prawnych zastrzeżenia tego numeru – komentuje dr Tomasz Lewandowski, prawnik z Uniwersytetu SWPS.
Kto zastrzega PESEL?
Z danych udostępnionych przez Krajowy Instytut Cyberbezpieczeństwa wynika, że największą grupę zastrzegających numer PESEL stanowią osoby młode i w średnim wieku. Wśród seniorów taka decyzja zapada rzadziej i zwykle przy wsparciu rodziny.
– Procedura zastrzeżenia, choć przewidziana jako stosunkowo prosta i dostępna elektronicznie, bywa postrzegana jako dodatkowy obowiązek administracyjny – zauważa dr Lewandowski. Wielu obywateli nie dostrzega też realnego ryzyka kradzieży tożsamości, co obniża motywację do działania.
Co daje zastrzeżenie numeru PESEL?
Zastrzeżenie PESEL działa jak cyfrowy system alarmowy. Chroni przed wykorzystaniem naszych danych do wyłudzeń, kredytów, zakupów na raty czy otwierania kont bankowych. – To ogromne korzyści dla osoby, która z tej opcji skorzystała – podkreśla Iwona Barańska z KICB.
Warto zaznaczyć, że zastrzeżenie nie jest trwałe ani nieodwracalne. Można je tymczasowo cofnąć, np. przed podpisaniem umowy kredytowej czy kupnem sprzętu na raty. To jednak wymaga wcześniejszego przygotowania. – Niedopełnienie tej czynności może skutkować odmową realizacji transakcji – przypomina dr Lewandowski.
Jak zastrzec numer PESEL?
Zastrzeżenie numeru PESEL jest bezpłatne i można je przeprowadzić na kilka sposobów:
- Przez aplikację mObywatel – to najszybsza i najwygodniejsza opcja.
- Za pośrednictwem serwisu gov.pl, logując się przez Profil Zaufany.
- Osobiście w urzędzie gminy lub miasta, po okazaniu dokumentu tożsamości.
Cała procedura trwa dosłownie kilka minut, a zastrzeżenie można w każdej chwili cofnąć lub ponownie aktywować.
Lepszy spokój niż problemy
– Zastrzeżenie numeru PESEL to właściwie darmowa blokada bezpieczeństwa, działa jak włączenie alarmu w samochodzie – podsumowuje radca prawny Kinga Kaczorek-Mastej. – Lepiej z niej skorzystać i być spokojnym, niż później przez miesiące lub nawet lata walczyć z konsekwencjami kradzieży tożsamości.
W czasach coraz częstszych cyberoszustw i wyłudzeń, świadome korzystanie z narzędzi ochrony danych osobowych staje się koniecznością, a nie opcją. Choć system dopiero się rozwija, jego potencjał ochronny jest ogromny – warto z niego skorzystać, zanim będzie za późno.
